Yetiştiricilikte verimli ve üretken kısrakların üzerinde her zaman önemle durulmuştur. Dünya’nın önde gelen yetiştiricileri nitelikli bir kısrak yakaladıkları zaman bu safkan üzerinden yetiştiricilik politikalarını belirleyip Temel Kısrak kavramını benimserler.Bunun ismine ise Foundation Mares denmiştir.Peki nedir bu Temel Kısrak kavramı;Oğulları başarılı aygır olabilen,kızları annelik hayatında bu başarılı çizgiyi bozmadan sürdürüp gelecek kuşaklara taşıdıklarını kan hattını ve karakteristik özelliklerini en iyi şekilde aktarırken etkili bir görev üstlenen annelerin baz alındıgı bir sistem olarak açıklanabilir.Buradaki asıl amacın çok sayıda kısrak üretmek olmadığı,kaliteli annelerden doğru eşleşmeler ile kaliteli damızlıklar üretmek oldugu bilinmelidir.Seleksiyonun başarısı için en önemli unsur zaman ve doğru karar mekanizmasının çalışıyor olmasıdır ki Ağa Khan tam bu noktada anlatmaya çalıştıgım kavramın merkezidir diyebilirim.Elinize çok iyi bir anne geçmiş ve siz bu anneyi satmış yada yanlış eşleşmeler ile köreltmiş olabilirsiniz.Bu hataya düşmemek ise gelecek yıllarda size onlarca şampiyon safkanı yetiştirme imkanı sağlayabilir.

Kısrak,büyüklerimizin ifadesiyle bir tarladır.Bu tarla verimsiz ise ne kadar iyi tohum atılırsa atılsın iyi ürün vermeyecegi önemli gerçektir.Tarlanın verimliliği ise alınacak ürünün kalitesini doğrudan etkileyen bir faktör olarak kabul edilir ki verimli anneler üzerinde durulmasının ve ayrıcalık gösterilmesinin sebebi de budur.İyi bir aygırın sezonda ortalama 60-70 tayı oldugu düşünüldüğünde ve bu taylar içinden çıkan sınıf performanslı isimlerin sayısına bakıldıgında koşan-sınıf yarış kazanan istatistiğinin azalan yönde ilerlemensin açıklmasıda işte bu tarla dediğimiz annelerde saklıdır.Bu bağlamda yetiştiricilikte aygır-kısrak anne hatlarının mutlaka göz önüne alınmasının önemini vurgulamak gerekir.

Nick olarak adlandırılan,Amerika Kıtasından Dünya üzerine yayılmış,Aygır baba ve Kısrak baba hatlarının uyumlarının degerlendirilmesine ilişkin verilen notlar bu bakımdan tek başına bir anlam ifade etmeyecek yada eksik kalacak bir sistem olarak düşünülebilir.Elimizdeki safakının pedigrisini bir bütün olarak ele alıp birden fazla faktörün doğacak taya etki edecegi düşünüldüğünde,faktörleri en üst limitte toplayabilmek komple bir safkan elde edebilmek için önemli bir detaydır diye düşünüyorum.2007 yılından bu güne hizmet veren ve Jokey Kulübün yeni aldığı aygırları bu sisteme kaydettirip yetiştricilerimize büyük hizmet sloganıyla duyurduğu pedigreeconsultants.com hypo-mating yöntemininde fikir edinmek için son derece yararlı fakat bahsettiğimiz kısrak hatlarının etkisini hesaba katmaması sebebiylede yanıltıcı taraflarının oldugunuda yeri gelmişken vurgulamak istiyorum.

Nitelikli kısrakların aygır kan hatlarının devamında dengeleyici bir rol üstlendiği ve bazı istenmeyen özelliklerden uzaklaşmak adına önemli katkıları oldugu bilinen bir gerçektir. Thorougbreed ırkında neslin ıslahını sağlarken safkanların atalarından aldığı karakteristik özellikleri korumak ve bunları daha fazla geliştirmek ilk amaçtır.Fakat soy kurucu belli başlı aygırların zamanla yavrularına tırnak bozuklukları,ayaklarda kemik üremesi,nefes yollarında problemler,aşırı sinir,konformasyon bozuklukları gibi istenmeyen bazı özellikler aktardıkları görülmüştür.Bu tip sorunlar yarışçı safkanların performansını doğrudan etkileyen faktörler oldukları için sorunlardan kurtulmak adına nitelikli kısraklarla bu problemler aşılmaya çalışılmış ve birkaç kuşak sonra sorunların azaldığı gözlemlenerek başarılı olunmuştur.

Birkaç örnek ile açıklamak gerekirse;

Tüm zamanların en iyi aygırlarından birisi olan Mr Prospector yarış hayatında 1200 - 1400 metre aralığında başarılı yarışlarıyla hatırlanan üstün süratli bir safkandır. Kısa süren yarış hayatında çeşitli sorunlar ile karşılaştıgı anlatılan aygırın bilindik en ciddi problemi ise kemik zafiyetidir.Az sayıda start almasının 1 numaralı etkeni olan bu problem Mr Prospector’un aygırlığında da ortaya çıkmış ve sorunları çok iyi teşhis edebilen Amerika’lı atçı ve yetiştiricileri arayışlara itmiştir.Sürat özellikli aygırların daha kırılgan ve dayanıklılıklarının az oldugu,bu sebeple dengeli bir safkan oluşturabilmek adına safkanlara dayanıklık eklemek gerektiği her yetiştiricinin uyguladığı bir yöntem haline gelmiştir.Bunu sistemli olarak ilk Nasrullah/Princequillo ile uygulayan Amerika daha sonraki yıllarda da hep bu sistem üzerinde çalışarak günümüze gelmiş ve gelinen noktada nasıl bir safkan elde edilmek isteniyorsa yanılgı olmadan hedefe ulaşılmıştır.

Mr Prospector’un aygır olarak ciddi başarı sağlamış ve kendi kolunu oluşturacak kadar ileriye gitmiş oğullarına bakıldıgında annelerinden çok şeyler aldıkları görülecektir.Anne farkı sebebiyle diger kardeşlerinden ayrılan bu isimler kuşaklar ilerledikçe nitelikli kısraklar ile çiftleşerek günümüze Mr Prospector kan hattını etkisini kaybetmeden,kemik zafiyeti sorunundan hızla uzaklaşmış,süratli oldukları kadar bunu mesafeyede yayabilen isimler olarak karşımıza çıkmışlardır.Aygır politikası olarakta adlandırabilecegimiz bu çalışmaların sonunda Dünyanın en iyi aygırlarını yetiştirip satan Amerika bu bakımdan da çok iyi bir örnek olmuştur.

Amerika’nın bir diğer efsane aygırları Storm Cat ve temsilcileri ile Mr Prospector temsilcilerinin eşleşmelerinden doğan safkanlarda ön ayaklarda bozukluklar olduğu görülmüştür.Ayak bozuklukları bilindiği gibi performansı direk etkileyen ve kesinlikle istenmeyen bir sorun olarak ifade edilmektedir.Bu durumu size yaşadığım bir olay ile anlatmak istiyorum.2008 yılında ilk kez düzenlenen Enternasyonal Anadolu Koşusu’na Storm Cat-Tenga/Mr Prospector orjinli Thunder Storm Cat isimli safkanda kayıt yaptırmıştı.İlk defa Storm Cat’in bir yavrusunu canlı izlemek için geldiğimiz Veliefendi’de yarış öncesi her zaman ki rutin sohbetlerimizden birisini yapmak üzere kır kahvesinde toplanmıştık ve aramıza bu sefer Sadun Hoca’da katılmıştı.Hoca ile bu konu üzerine bir konuşmamız geçmiş,kendisi Amerika’da bu eşleşmelerin olumsuz sonuçlar verebildiğinden bahsetmişti.Yarış vakti geldiğinde safkanı padokta hep birlikte inceledik ve Hocanın bahsettiği ön ayak bozukluğunun gözle görülür biçimde bu safkanda da olduğunu görmek ilginç bir rastlantı olmuştu.
Bu problemin kuşaklar ilerledikçe ortadan kalkması ve günümüzde Amerika’da en çok kullanılan Cross’lardan birisi haline gelmesinde annelerin kattıkları yine tartışılmayacak bir durumdur. Amerika’daki örneklerden devam edersek; Roberto ve Danzig üzerine kurulan akrabalıkların sinirli yapıları,Tom Fool akrabalıklarında ayaklarda kemik problemlerinin çıkabilmesi,aygır babalarının anneler sebebiyle yavrularına farklı özellikler kattığını sıralayabiliriz.

Safkanlar üzerinde teşhisler koyabilmek,kağıt üzerinde yapılan eşleşmeler sonunda doğan tayı görüp ona göre karar vererek elindeki damızlık için planlamalar yapabilmek Profesyonel dediğimiz yetiştiricilerin en önemli özelliğidir.Bir aygırın kendisini gösterebilmesi için minimum 5 yıla ihtiyacı oldugu düşünüldüğünde 1. jenerasyon doğan taylarını görüp aygıra doğru not verebilmek zaman ve maddi kayıpları engelleyecek ve o ekürinin gelecegi için olumlu sonuçlar doğuracaktır.Bu sebeple Coolmore,Darley,Cailborne,Lanes End,Ağa Khan, Gainesway,Three Chimneys,Taylor Made,Walmac,WinStar gibi önemli eküriler aygırlarının ilk jenerasyon yavrularına büyük önem vererek planlamalarını çıkan sonuca göre yapmaktadırlar diyebiliriz.

Temel Kısrak kavramına geri dönecek olursak,
İleri gelen yarış ve yetiştiricilik merkezlerine kıyasla yola çıktığımızda yanılgılara düşecegimiz bir gerçektir.Mantaliteyi benimseyerek kendi imkanlarımız doğrultusunda başarısı kesinleşmiş sistemleri tatbik etmek yapacagımız en akıllıca yöntemlerden birisi olacaktır.Bunun için elimizdeki kalitesine ve üretkenliğine inandığımız kısragı mümkün olduğunca değişik ve uyumlu kan hatlarıyla birleştirmemiz gerekmektedir.Daha sonra ise alacagımız dişi safkanları yarış hayatında fazla hırpalamadan damızlık olarak degerlendirip kan hattı olarak değer taşıyan isimleri türetmek ekürimizin gelecegi açısından önemli bir adım olacaktır diyebiliriz.
Çok kapsamlı,her paragrafın kendi içinde ayrı bir konu teşkil edebilecegi yazımızın şimdilik sonuna geldik.Ülkemize gelmiş en iyi damızlık kısrak üzerinden Temel Kısrak kavramını konuşacagımız bir sonraki yazıya kadar hoşçakalın…

Görüş ve önerileriniz için ; Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir adresinden bana ulaşabilirsiniz.